Kaportamız güvenlik olmalı

Otomobilden önceye tarihlenen "kaportasız" iki tekerlerde güvenlik önlemleri daha da önem kazanıyor.

Ali Tuğrul Kaya yazıyor

Motosiklet, iki tekerlekli, bisiklet benzeri, içten yanmalı motora sahip bir ya da iki kişilik ulaşım aracıdır. Motosiklet, motorlu arabadan daha önce bulunmuştur. İlk örnekleri bisikletlere motor takma girişimleriyle ortaya çıkmıştır. 1869 yılında ABD Massachusetts’li Sylvester Roper, buhar gücüyle çalışan motosiklet benzeri bir taşıtı geliştirmeye çalışmıştır. 1893 yılında Felix Millet beş silindirli bir motoru bir bisikletin ön tekerleğine takarak bugünkü motosiklete oldukça benzeyen bir taşıt gerçekleştirmiştir. Başarılı ilk iki tekerlekli motorlu taşıt tasarımını Fransız mucitler Michael ve Eugene Werner gerçekleştirmiştir. Werner kardeşler aracın motorunu, kadronun altına iki teker arasına yerleştirdiler. O tarihten sonra motosiklet tasarımlarında motor hep aynı yerde kalmıştır.

Yıl 1914, sürat 150,5 km

Üretilen motosikletlerde tip ayrımından çok kullanıcıların tercihleri öne çıkmaktadır. 1914’e gelindiğinde motosikletlerin hız rekoru saatte 150,5 km’e ulaşmıştı. Aynı yıl, I. Dünya Savaşı‘nda İngiliz ordusu motosiklet kullanmaya başladı ve yanına makineli tüfekte taşıyabilen sepet takılı motosikletlerden yararlandı. 1933’de BMW Alman ordusu için, yanında sepeti olan R75 modelini çıkardı. Yine bu savaş sırasında her iki taraf, paraşüt birlikleri için katlanabilir motosiklet yaptı. Savaş sonrası gelişmelerin özelliği, daha küçük, daha yüksek devirli motorlardı ve Avrupa’da binlerce küçük motosiklet üretildi.

Son yıllara gelindiğinde tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de motosiklet kullanımı artmıştır. Motosiklet kullanan kişileri tercihlerine göre iki şekilde gruplayabiliriz. İlk grupta yer alan motosiklet kullanıcıları, motosikleti ekonomik ve kullanım kolaylığı sebebiyle tercih etmektedirler. Büyük kentlerde yaşayan otopark sorunu ve trafik sıkışıklığından kaçan kişiler, özel şirketlerde işlerin hızlı yapılabilmesi için çalışan kuryeler ile küçük kasaba ve köylerde kısa mesafeler için motosiklet ya da mobilet kullanan kişilerden oluşur. Bu grupta ki kişilerin kullandığı motosikletlerin motor hacmi 150 cc ve altından oluşur. İkinci grup motosiklet kullanıcıları ise, motosikleti hobi ve sportif amaçla kullanan, gelir düzeyi yüksek, motosiklet ehliyetine sahip, sürüş eğitimi alan ve sürüş sırasında koruyucu ekipmanlarını kullanmaya özen gösteren bilinçli kişilerden oluşmaktadır.

Kişilerin farklı isteklerine bağlı olarak motosiklet kullanımı arttıkça buna paralel olarak motosiklet kazalarında da artma meydana gelmiştir. Motosiklet kazalarında ölüm riski diğer taşıt sürücülerinden her kilometre de 20 kat daha fazladır.

Gelin kazaların önüne geçelim

Motosiklet kazalarının önüne geçmek ve olumsuz sonuçlarını azaltmak için, kazaların oluş şekli, yeri, sürücülerin demografik özellikleri yol yapısı ile ilgili birçok çalışma yapılmıştır. Kazalar neticesinde meydana gelen yaralanma ve ölümlerin önlenebilmesi için uluslararası birçok çalışma yapılmıştır.

Bunlardan bazıları inceleyelim;

1 – Fark Edilmek

Fark edilmemek, motosiklet sürücülerinin en büyük sorunlarından biridir. Hatta bir çok noktada “Motosikletleri Fark Edin” uyarıları mevcuttur. Motosikletin dar bir düzlem üzerinde üretilmesinden kaynaklı yapısal bir sorun aslında fark edilememek. Japonya’nın Osaka Üniversitesi‘nde algısal faktörleri inceleme çalışmaları başlatılmış ve motosikletlerin aydınlatma sistemlerinin yetersiz olduğu kanaatine varılmıştır. Tek bir noktadan yapılan aydınlatma ile birkaç farklı noktadan yapılan aydınlatmanın görselliği olumlu yönde etkilediği, düzlemsel aydınlatmanın alansal aydınlatmaya dönerek fark edilmeyi arttırdığı ispatlanmıştır.

Motosikletlilerin trafikte algılanmasını arttırmaya yönelik aydınlatma sistemlerinin geliştirilmesi

2 – Hava Yastıkları

Hava yastığı yani Airbag tıpkı emniyet kemerleri gibi arabalar için geliştirilmiş bir güvenlik sistemidir. Hava yastıkları kaza etkisinden korunmak için, çarpışma sensörü kullanarak, direksiyon simidi, gösterge paneli, kapı, çatı veya araba koltuğuna yerleştirilen, hızlı bir genişme yani şişme sağlayan yastıklardır.

Allen Breed hava yastığı endüstrisinin doğumunda mevcut tek çarpışma algılama teknolojisi patentini elinde tutan kişi olarak karşımıza çıkmaktadır. Allen Breed 1968 yılında sensör ve güvenlik sistemi adını verdiği, dünyanın ilk elektromekanik hava yastığı sistemini icat etti.

Arabalarda ki airbag ile benzer sistemler 2005 yılında Yamaha Motor şirketi tarafından simülasyon testleri ile başlamış ve gidonun alt kısmına monte edilen airbag sistemi ile sürücünün motordan kontrolsüz bir şekilde fırlaması, gidon demirlerine çarpmasını engelleme hedeflenmiştir.

Motosikletlere uygun airbag sistemleri

3 – Fren Mekanizmaları

ABS, Anti-Blockier System‘in kısaltması yani frenlerin kitlenmesini engelleyen sistemin adıdır. Her bir tekerdeki algılayıcılar yoluyla sürekli olarak ABS‘nin işletimine tekerlerin durumu ile bilgi aktarılır. Ani fren durumlarında sistem devreye girerek freni kısa aralıklarla kitler ve serbest bırakır. Bu işlem ard arda devam ederek sürekli kitlenme ve aracın kızaklanarak kontrolden çıkması engellenir. Aslında usta sürücülerin “pompalama” dedikleri olayın otomatik bir şekilde yapıldığı bir sistemdir.

Motosikletlerde de ABS yaygın olarak kullanılmakta Dünya genelinde giderek daha fazla sayıda ülke, motosiklet ABS‘sini zorunlu kılmaktadır. Avrupa Birliği’nde motosikletlerde ABS’nin standart ekipman olması konusunda düzenleme kabul edildi ve bu düzenleme 125 cc’nin üzerinde motor hacmine sahip yeni tescil edilen tüm araçlar için 2017 yılının başından itibaren uygulanmaya başladı.

Motosiklet fren mekanizmalarının yeniden değerlendirilmesi

4 – Koruyucu Ekipmanlar

Koruyucu ekipmanlarının önemini her motosiklet kullanıcısı farkındadır. Kaza anında darbeye maruz kalan ilk kısım kullanıcının vücududur. Arabalardaki kaporta vazifesini sürücü direkt olarak kendisi üstlenir.

Motoairbag, motordan düşme anında sürücünün omurgasını sakatlanmalara ve yaralanmalara karşı koruyan bir pnömatik koruma sistemidir. Tamamen mekanik olarak tasarlanan bu sistem, saf soğuk gaz jeneratörünün 80/85 milisaniyede şişirdiği koruyucu bir yastıktan oluşur. Şişirmek için kullanılan gaz kesinlikle patlayıcı değildir. İtalyan D.P.I firması tarafından üretilen saf soğuk gaz şişirme mekanizması, her koşulda, zaman kısıtlaması olmaksızın ve pil gibi enerji kaynaklarına gereksinim duymadan çalışmaktadır.

Kask ve monta yerleştirilen hava yastıkları, kaza halinde açılarak sürücünün ciddi bir şekilde yaralanmasını engelliyor.

Airbag destekli kask ve mont

Her geçen gün daha fazla gündeme konu olan motosiklet kazaları ülkemizde de bu konuda çalışmalar yapılması hususunda toplumsal bir bilincin oluşmasına sebep olması dileği ile…

• (https://tr.wikipedia.org/wiki/Motosiklet 2015).
• (Dischinger PC 2006).
• Kaynak: T. Miura, A preliminary study of gap acceptance behavior and its perceptual factors, Bulletin of the Faculty of Human Sciences, Osaka University, Vol.6, pp.37-41 (1980)
http://www.ilkkimbuldu.com/hava-yastigini-kim-buldu/
• Kaynak: Deguchi M., Simulation of motorcycle-car collision, 19th ESV Paper No. 05-0041, 2005.
• Kaynak: O. Hoffmann, Continental Automotive Systems, Germany Paper Number 07-0312
• Kaynak: http://www.hovding.com/how_hovding_works, 2015
https://www.motosikletaksesuarlari.com/content167/Motoairbag-Motosiklet-Hava-Yastigi-Yelek